|
.
Čoka je staro naselje. To
potvrđuju ostaci materijalne kulture koji datiraju iz vremena
pre nove ere. Iz tog vremena u neposrednoj okolini Čoke postoji
nekoliko lokaliteta od kojih je najpoznatiji »Kremenjak«. Kako
se arheološki materijal iz »Kremenjaka« odlikuje određenim
specifičnostima, u arheologiji je uveden pojam »Čokanska kultura«.
Stari naziv mesta je Čaka, koji
je po Borovskom (dr. Borovski Šandor član Mađarske kraljevske
akademije nauka i sekretar Mađarskog istorijskog društva) lično
ime i tek kasnije je pretvoreno u Čoka. Mesto je registrovano
kao dedovina plemena Čanad. U pisanim dokumentima prvi put se
spominje 1247. godine, pripadala je palatinu Pongracz, sinu
Kelemeneš bana, a dobili su je od kralja 1256. godine. Čoku
zajedno sa ribnjacima nasledili su potomci Kelemeneš. Još 1280.
godine bila je u posedu Tamaša sina palatina Pongracza kada su
je kunski razbojnici spalili, posle čega je godinama bila pusta.
Kralj Robert, je na početku svog
vladanja, Čoku oduzeo od plemena Čanad i tek 1321. godine ponovo
vratio, posredovanjem čanadskog "prepost"-a (biskupa). Prilikom
seobe 1337. godine deo imanja koji leži prema livadi pripao je
porodici Telekdi a deo prema Tisi pripao je porodici
Makofalvi. Ove dve porodice su u tom vremenu Čoku ponovo
naseljavali.
1469. godine, beleženi su kao
vlasnici udova Deaka Ševenjhazi Alberta, udova Telekdi Lerinca i
Serenji Oros Laslo.
22. maja 1508. godine
izdejstvovao je za sebe Telekdi Ištvan za ovaj posed novo
darovno pismo.
Još prve polovine XVI. veka
Čoka se ubraja u veća naselja pa je čak i Olah Mikloš u svom
delu napisanom 1536. godine smatrao nužnim da je spomene.
Odmah po padu Temišvara
započelo je propadanje i ovog naselja, vlastela i kmetovi beže a
na njihova mesta naseljava se nekoliko srpskih pastira. Po
turskom zapisu 1557-1558 nađeno je svega 13 žitelja.
1561. godine je palatin
(državni išpan) Nadasdi Ištvan oduzeo Čoku od Telekdi Mihalja
koji je otkazao poslušnost i poklonio je Karačonji Laslu, dok je
poslednji potomak porodice Mako svoj deo poseda ostavio svojom
oporukom iz 1563. godine, svojoj sestri Iloni i sinu Cokoli
Đerđu.
1564. godine kraljevski poreski
popisivač je zabeležio ovde 5.5 porte (poseda) ali po padu
Đule pripada turcima i skoro sasvim propada, tako da su 1580.
godine ovde živela svega 4 srpska pastira.
Posle poraza turaka kod Sente
na mesto starog naselja došlo je još 36 srpskih pastira.
1753. godine Čoka je označena
kao srpsko naselje i imala je 192 doma.
Prilikom svog proputovanja
južnog dela Ugarske 1768. godine došao je car Josif II. iz
Kikinde u Čoku a odavde je otišao da obiđe poprište bitke kod
Sente.
1773. godine osnovana je srpska
škola i podignuta pravoslavna crkva.
1779. godine Čoka je
priključena Torontalskoj županiji.
Kada je u Beču rešena prodaja
državnih dobara, Čoku je na javnoj dražbi 1782. godine kupio
Marcibanji Lerinc koji je ovamo odmah doveo mađare – radnike.
1785. godine osnovana je
rimokatolička kapelanije pod upravom temišvarskog biskupa, a
1808. godine pretvorena je u plebaniju.
1797. godine Čoka je
izdejstvovala sebi naziv varošica sa tržišnim privilegijama.
1800. godine došlo je iz preko
Dunavskih krajeva više mađarskih porodica, a 1806. godine
slovačkih.
Čoka je dobila pravo na
održavanje godišnjih vašara 19.09.1801. godine.
Rimokatolička crkva je
podignuta izdašnom pomoći porodice Marcibanji u periodu od 1803-1809. godine. Marcibanji Lerinc snabdeo je crkvu sa puno
skupocenih crkvenih slika koje je nakupovao prilikom zatvaranja
katoličkih manastira u vreme vladavine Josifa II. Nažalost veći
deo od ovih slika 1849. godine je upropašćen.
Godine 1830., 1836. i 1849.
pustošila je kolera i stradalo je 141 osoba.
Poslednji vlastelin Čoke bio je
Marcibanji Lerinc, koji je započeo zidanje kaštilja, nakon
njegovog samoubistva imanje je 1868. godine prešlo u ruke Barber Agoštona i Klasemann pivarima
iz Kobanje. Zatim je imanje postalo vlasništvo Švab Karolja koji
je dovršio zidanje »Kaštilja«.
Poslednji vlasnici ovog
veleposeda bili su Karolj i Artur Lederer koji su ujedno bili
patronati katoličke crkve.
Za vreme stare Jugoslavije Čoka
je bila pretežno poljoprivredni kraj i imala je privredu u začetku.
Za vreme okupacije Ledererovo
imanje je preuzeto od strane nemaca i uvršteno je u konzorcijum
»Hermann Gering Werke«.
1944. godine ove krajeve od
okupatora oslobađaju partizanske jedinice i delovi
III. Ukrajinskog fronta Crvene armije. 04. avgusta borci
Severobanatskog partizanskog odreda oslobodili su logor
političkih zatvorenika »Macahumka« kod Čoke.
Od 1945. godine pa nadalje Čoka
se naglo razvija, formira se državno poljoprivredno dobro Čoka
od bivšeg imanja Lederera, Čoka postaje sedište opštine kome
pripadaju naseljena mesta Sanad, Ostojićevo, Padej, Jazovo, Crna
Bara, Vrbica i Banatski Monoštor.
Broj
stanovnika je u stalnom porastu. Broj prosvetnih i
kulturnih ustanova raste, privreda odnosno poljoprivreda i
industrija se veoma brzo razvijaju. Čoka postaje važan
ekonomski, politički i kulturni centar Severnog Banata. Razvoj
Čoke je išao uzlaznom linijom sve do početka poslednje decenije
20. veka kada zbog situacije nastale u zemlji počinje
stagniranje i propadanje privrede a sa njom i
društveno-ekonomskog života stanovnika.
Kulturni život Čoke svodi se na kulturni amaterizam
započet u drugoj polovini XIX. veka formiranjem KD »Četrdesetosmi
krug« koje je delovalo do 1918 godine. Danas u Čoki postoje
Kulturno društvo »Mora Ferenc« čiji članovi neguju mađarski, i
KUD »Sveti Sava« koji neguje srpski folklor. Pored ovih društava
u Čoki deluje Kamerna scena »Talija« i APD »Orpheus theatar«
Čoka. Česte su izložbe radova likovnih umetnika koji stvaraju u
Čoki kao i javne priredbe čiji su organizatori navedena društva.
U Čoki deluje i matična biblioteka sa zavidnim fondom knjiga.
Od svih sportskih
klubova i društava jedino je
Stonoteniski klub »Čoka« uspeo da sačuva renome i ugled
vrhunskog sportskog kluba u zemlji. Pored njega u
Čoki deluju Fudbalski klub »Čoka«, Šahovski klub »Proleter«,
Sportski klub za bodi bilding i rekreaciju i Karate klub.
Postoje i sekcije bivšeg košarkaškog kluba i rukometnog kluba.
Od
udruženja građana najbrojniji je udruženje sportskih
ribolovaca »Zlatica«, mesna organizacija Crvenog krsta i
Ekološko udruženje »Čoka«.
Znamenitosti Čoke svakako su »Kaštilj« sa parkom koji je
svrstan u značajne spomenike kulture i stavljen pod zaštitu.
Čuveni čokanski vinski podrum
jedinstven u zemlji kapaciteta 10.000 vagona vina gde se
klimatski uslovi i vlažnost vazduha regulišu na prirodan način (peskom)
bez primene savremene tehnologije, što vinima daje poseban
kvalitet.
Čokanski atar je poznat kao
bogato lovište razne divljači i kao rezervat najveće evropske
ptice – droplje.
Blizina reke Tise, Zlatice i
veliki broj jezera u mrtvajama nastalim presecanjem meandara
koja su nezagađena i bogata ribom predstavljaju pravi raj za
ribolovce.
|
